اکنون که در آستانه‌ی تحولی گسترده با محوریت هوش مصنوعی قرار داریم، بار دیگر پرسش‌هایی بنیادین پیش روی معماری و شهرسازی قرار گرفته است: زیبایی چیست و چگونه می‌توان امری کیفی همچون زیبایی را کمی‌سازی و بازتولید کرد؟ آیا توانایی تولید هزاران گزینه‌ی طراحی، تحلیل انبوهی از داده‌ها و یافتن پاسخ‌های بهینه، الزاماً به ساخت محیطی با کیفیت‌تر می‌انجامد؟ امروزه ابزارهای محاسباتی می‌توانند عملکرد ساختمان‌ها را بسنجند و حتی الگوهای پنهان شهرها را آشکار کنند؛ اما به‌تنهایی نمی‌توانند تشخیص دهند که کدام فضا زنده‌تر، معنادارتر و برای زندگی انسان مناسب‌تر است. درست در همین نقطه است که بازخوانی آثار کریستوفر الکساندر اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. الکساندر از معدود متفکرانی بود که با درکی عمیق از ریاضیات، علوم طبیعی، زبان، روان‌شناسی، هنر و تجربه‌ی مستقیم ساختن، از نظرگاه‌های گوناگون به معماری نگریست. او که در دانشگاه کمبریج معماری و ریاضیات خوانده بود، در نخستین آثار خود کوشید مسائل پیچیده‌ی طراحی را با بهره‌گیری از نظریه‌ی مجموعه‌ها، نظریه‌ی گراف و روش‌های رایانه‌ای تحلیل کند. در کتاب «یادداشت‌هایی درباره‌ی ترکیب فرم»، مسئله‌ی طراحی نه حاصل الهام ناگهانی معمار، بلکه شبکه‌ای از نیازها، محدودیت‌ها و روابط درهم‌تنیده معرفی می‌شود که باید ساختار پنهان آن‌ها را شناخت. بااین‌حال، اهمیت الکساندر تنها در این نبود که ریاضیات و رایانه را به شیوه‌ای متفاوت و پیش‌تر از بسیاری از معماران وارد اندیشه‌ی طراحی کرد؛ او محدودیت‌های این رویکرد را نیز دریافت. الکساندر به‌تدریج فهمید که شهر و زندگی انسانی را نمی‌توان به مجموعه‌ای از متغیرهای جدا از یکدیگر فروکاست. زندگی انسان از برنامه‌ها، جدول‌ها و نمودارهای منظم پیچیده‌تر است. او در مقاله‌ی مشهور «شهر درخت نیست»، این مسئله را با تمایز میان دو ساختار ریاضی، یعنی «درخت» و «نیم‌شبکه»، توضیح داد. مسیر اندیشه‌ی او سپس از ریاضیات به زبان رسید. در کتاب «زبان الگو»، عناصر محیط انسان‌ساخت همچون واژه‌هایی معرفی می‌شوند که مردم می‌توانند با ترکیب آن‌ها محیط زندگی خود را بسازند. این اندیشه بعدها از معماری فراتر رفت و بر طراحی نرم‌افزار و علوم رایانه تأثیر گذاشت؛ چنان‌که مفهوم «الگوهای طراحی» در برنامه‌نویسی مستقیماً از آثار الکساندر الهام گرفت. اکنون نیز، در دوره‌ای که هوش مصنوعی بر تشخیص الگو، مدل‌سازی روابط و تولید ترکیب‌های تازه استوار است، اندیشه‌ی او بار دیگر موضوعیت یافته است. کتاب «کریستوفر الکساندر: جست‌وجو برای یک پارادایم نو در معماری»، نوشته‌ی استیفن گرابو، فرصتی کم‌نظیر برای شناخت این مسیر فکری فراهم می‌کند. کتاب، الکساندر را نه‌فقط از خلال نظریه‌های نهایی و مشهورش، بلکه در فرایند شکل‌گیری آن‌ها معرفی می‌کند. این اثر حاصل همکاری نزدیک گرابو با الکساندر، گفت‌وگوهای طولانی میان آن دو و بررسی آثار، پروژه‌ها، تردیدها و دگرگونی‌های فکری اوست. بخش‌هایی از کتاب نیز بر پایه‌ی گفت‌وگوهای مستقیم با الکساندر شکل گرفته است و همین ویژگی، تصویری زنده، نزدیک و کم‌واسطه از شخصیت و اندیشه‌ی او به دست می‌دهد. ازاین‌رو، این کتاب داستان جست‌وجوی فردی است که کوشید شکاف میان علم و هنر، محاسبه و احساس، نظریه و ساختن را از میان بردارد. الکساندر از ریاضیات برای فهم پیچیدگی آغاز کرد، به زبان برای انتقال و ترکیب دانش رسید و سرانجام مسئله‌ی اصلی خود را در کیفیت زنده‌ی محیط و تجربه‌ی انسانی آن یافت.

مقدمهٔ سید محمد بهشتی      ۱۱

پیشگفتار مترجم      17

پیشگفتار کریستوفر الکساندر      31

پیشگفتار نویسنده      35

مقدمه      43

فصل 1: مسئله      67

فصل 2: اقدام‌های اولیه و درک ناهنجاری      83

فصل 3: فشار وارد کردن به قواعد      101

فصل ۴: جست‌وجو برای یک ساختار مولد         121

فصل ۵: شکاف      147

فصل ۶: مقابلهٔ واقعیت و ارزش      161

فصل 7: روبه‌رویی امر شخصی و غیرشخصی      179

فصل 8: ساختن اشیاء      195

فصل ۹: گسترش و آزمایش      205

فصل ۱۰: همکاری با دیگران      233

فصل ۱۱: فرمول‌بندی نظریه      247

فصل 12: وقف      261

فصل 13: جست‌وجوی فرایند     277

فصل 14: جریان مالی     287

فصل 15: سیاست     303

فصل 16: ساخت‌وساز      321

فصل 17: خطوط نبرد شکسته شد      349

 فصل 18: بازی مهره       367

فصل 19: هندسه و رنگ       389

فصل 20: ترکیب      411

مطالب پایانی نتیجه‌گیری      431

سخن پایانی مترجم      439

پی‌نوشت     443